Vestibüler Bozukluklarda Ergoterapi Yaklaşımları

Melike Şahan

VESTİBÜLER SİSTEM NEDİR?

Vestibüler sistem, başın açısal ve doğrusal hareketlerini algılayan, algılanan bu bilgilerle postüral kontrol, okülomotor kontrol ve uzaysal oryantasyon (mekânsal algı) gibi önemli fonksiyonları sağlayan sistemdir.

VESTİBÜLER BOZUKLUK NEDİR?

Vestibüler sistemin bir hastalığı, inflamasyonu, enfeksiyonu veya yaralanması sonucu ortaya çıkan sağlık sorunudur.

VESTİBÜLER BOZUKLUĞUN NEDENLERİ?

Vestibüler bozukluk, periferik vestibüler bozukluk ve santral periferik bozukluk olmak üzere iki ana alt başlık altında sınıflandırılır.

Periferik vestibüler bozukluk yapan nedenler; vestibüler nörit, bening paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV) ve meniere hastalığı en sık nedenler olmakla beraber, labirentit, perilenf fistülü, semisirküler kanal dehisans sendromu, vestibüler schwannom, ototoksisite sayılabilir.

Santral vestibüler bozukluk yapan nedenler; beyinsapı ve serebellumu etkileyen patolojiler, migren, multipl skleroz (MS), serebrovasküler hastalıkla, epilepsi ve tümörlerdir.

VESTİBÜLER BOZUKLUKLARDA GÖRÜLEN SEMPTOMLAR

Vestibüler sistem bozuklukları olan kişilerde;

  • Vertigo
  • Osilopsi (hareketsiz cismin hareketli gibi algılanması)
  • Bulantı
  • Dengesizlik
  • Disoryantasyon (kişinin hareketli veya sabit dururken vücut pozisyon algısının bozulması)
  • Bulanık görme gibi çok çeşitli semptomlar görülebilir.

       Vestibüler bozukluklar, yukarıda saydığımız semptomlar dışında, bu semptomlara sekonder olarak gelişen fiziksel ve psikolojik problemlere yol açabilir. Vestibüler bozukluğu olan birçok kişi, semptomllarının tetiklenmesini engellemek amacıyla çeşitli aktivitelerden, ortamlardan ve durumlardan kaçınırlar. Aktivitelerden kaçınma davranışı merdiven inip-çıkma, araba kullanma, alışveriş yapma gibi pek çok temel ve gerekli aktiviteleri gerçekleştirmede sorunlara neden olur. Sonuç olarak baktığımız zaman vestibüler bozukluğu olan danışanların temel günlük yaşam aktivitelerinde ve toplumsal katılımlarında giderek artan kısıtlamalar ortaya çıkar.

FİZİKSEL PROBLEMLER

Vestibüler bozukluklar postürel kontrolün kaybına (postüral instabilite) ve dengesizliğe neden olur. Bu semptomlarda düşme riskini arttıran intrinsik faktörlerden biri olarak kabul edilir. Düşme, özellikle yaşlılarda, sağlığın ve yaşam kalitesinin üzerinde ciddi sorunlara neden olur. Düşme korkusu kişilerin günlük yaşam aktivitelerini bozarak normal hayatlarını kesintiye uğratabilir.

PSİKOLOJİK PROBLEMLER

Vestibüler bozukluklarda ortaya çıkan semptomlara sekonder olarak gelişen psikiyatrik problemler arasında panik bozuklukları, agorafobi, anksiyete ve majör depresyon en yaygın görülen rahatsızlıklardır. Bu problemlere ek olarak, mekânsal ve mekânsal olmayan fonksiyonlar, dikkat süreçleri ve hafıza görevleri gibi bir dizi bilişsel fonksiyonlarda da sorunlar görülmektedir.

VESTİBÜLER BOZUKLUKLARDA ERGOTERAPİ YAKLAŞIMLARI

Vestibüler bozukluğu olan danışanlarda ergoterapi önemli bir yaklaşımdır ve ergoterapi endikasyonu bulunan danışanlar kapsamlı değerlendirme ve müdahale yaklaşımları için ergoterapiye yönlendirilir.  Vestibüler bozukluğu olan danışanların ergoterapiye yönlendirilme endikasyonları;

  1. Aktivite programından ciddi derecede korkan ve yapmayı reddeden danışanlar.
  2. Vestibüler bozukluğa bağlı olarak ortaya çıkan baş dönmesi ve / veya diğer semptomların aktivite ile tam olarak düzeltilemediği ve bu semptomlar nedeniyle günlük yaşam aktiviteleri kısıtlanmış danışanlar.

Vestibüler bozukluklarda ergoterapinin amacı, danışanın günlük yaşam aktivitelerinde maksimum bağımsızlığa ulaşmalarını sağlamaktır. Danışanın yapmak zorunda olduğu ve yapmaktan hoşlandığı aktivitelere katılımını sağlamak, bir diğer ifadeyle okupasyonel performansı artırmak hedeftir.

KAYNAKÇA

TEKİN DAL, B. (2021). Vestibüler bozukluğu olan hastalarda günlük yaşam aktiviteleri. G. Bumin (Ed.), Günlük yaşam aktiviteleri içinde (s. 443-462). Ankara: Hipokrat Yayıncılık.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz