Uyku Bozukluklarında Değerlendirme ve Müdahale Yaklaşımları

Erg. Melike Şahan’ın Kaleminden

Uyku bireylerin büyüme, gelişme, öğrenme ve dinlenmesini sağlayan bireysel ve çevresel faktörlerden etkilenen vücudun dinlendiği bir yenilenme sürecidir. Bu süreçte vücut belirli aşamalardan geçer ve bu aşamaların uygun bir şekilde tamamlanmasına uyku kalitesi denir.  Uyku kalitesi bozulan bireylerin günlük yaşam aktiviteleri, davranışları ve ilişkileri olumsuz etkilenir. Uyku kalitesini arttıran bazı ilke ve uygulamalar uyku hijyeni olarak tanımlanır. Uyku hijyeni eğitimi uyku bozukları ile baş etme de ergoterapistler tarafından sıklıkla kullanılan bir müdahale yöntemidir.

Ergoterapide Uykunun Önemi

Uyku Amerikan Ergoterapi Derneği tarafından günlük yaşam aktivitesi olarak gruplandırılmış ve ergoterapi uygulama çerçevesinde farklı bir okupasyonel performans alanı olarak belirtilmiştir. Uyku, dinlendirici özelliğiyle bireylerin davranışlarında ve gün içerisindeki enerji seviyelerinde önemli bir etkiye sahip olması nedeniyle aktivitelere katılım için önemlidir. Araştırmalar da uykunun günlük yaşam aktivitelerindeki performanslarımızda önemli bir yere sahip olduğunu göstermektedir. Yani uyku bireyin, sosyal ve fiziksel çevresi, gün içerisindeki rutinleri ve rolleri ile tamamen iç içedir. Ergoterapistler de bireylerin kendine bakım, iş ve üretici aktivitelerini, oyun ve serbest zaman aktivitelerini değerlendirir ve her birey için anlamlı ve amaçlı olan aktiviteye katılımını arttırmayı amaçlar. Bireylerin uyku ve uykuya dalma süreçlerinde uyku kalitesinin bozulmasına yol açan etkenleri değerlendirir. Uyku bozuklukları olan bireylerde fiziksel ve bilişsel performanstaki etkilenimleri en aza indirmek, gündüz performansını arttırmak ve katılımı sağlamak için çevresel ve davranışsal düzenlemeler yapar. Düşük kaliteli uyku, bireyin performansını ve motivasyonunu etkileyen gündüz uyuşukluğuna ve yorgunluğa yol açabilir. Ergoterapistlerin uyku sorunlarına ve buna bağlı olarak oluşan problemlere yönelik müdahalede bulunmaları önemlidir.

Uyku Bozukluklarında Değerlendirme

Ergoterapistler uyku yetersizliğinin veya uyku bozukluklarının sosyal katılım ve okupasyonel performansı üzerindeki işlevsel sonuçlarını değerlendirir. Bu değerlendirmelerde uyku gecikmesi, uyku süresi, gündüz uykusu, çevresel etmenler ve ağrı, yorgunluk, stres gibi uykuyu etkileyen faktörler dikkate alınır. Bunların yanı sıra araştırma ve klinik ortamda kullanılabilen bazı uyku ölçekleri aşağıda verilmiştir;

  • Uyku Kalite İndeksi
  • Uyku Hijyen İndeksi
  • Uykusuzluk Şiddeti İndeksi
  • Epwort Uykululuk Ölçeği
  • Richard – Campbell Uyku Ölçeği
  • Jenkins Uyku Ölçeği
  • Bergen Uykusuzluk Ölçeği
  • Scopa Uyku Ölçeği
  • Glasgow Uyku Çabaları Ölçeği
  • Çocuk Uyku Ölçeği
  • Çocuk Uyku Alışkanlıkları Anketi
  • Uyku Alışkanlıkları İçin Aile Envanteri
  • Stanford Uykululuk Ölçeği
  • Berlin Anketi
  • Çocuklarda Uyku Bozukluğu Ölçeği
  • Doğum Sonrası Uyku Kalitesi Ölçeği
  • Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Uyku Ölçeği

Uyku Bozukluklarında Müdahale Yaklaşımları

Değerlendirmelerin tamamlanmasının ardından ergoterapistler, optimal uyku performansını arttırmak için uygun müdahale yöntemlerini kullanabilirler. Kişi çevre okupasyon performans modeli (PEOP) dikkate alınarak okupasyonel performansa dayalı uyku yönetimi üç alanda odaklanabilir:

1. İlk olarak kişi için fiziksel fonksiyonu hedefleyen uyku müdahaleleri, uyku gecikmesini kısaltmak ve ve vücut üzerindeki sakinleştirici etkilerini sağlamak için aktivite kullanımını içerebilir.

2. Fiziksel, sosyal veya kültürel alanlarda çevresel müdahaleleri kullanarak uykuya elverişli ortamı sağlayarak uyku problemlerine yönelik müdahalede bulunabilir. Çevresel uyaranları azaltmak için uyku araçlarının kullanılması uykuyu kolaylaştırabilir. Fiziksel çevrenin yanı sıra, uyku partneri (hem insan hem de evcil hayvanlar) gibi sosyal çevresel faktörler de uykuyu etkiler ve müdahalelerde dikkate alınmalıdır.

3. Günlük aktivitelerin bireylere özgü seçimi, uyku yönetimi için en önemli alandır. Kişinin gün içindeki aktiviteleri uyku üzerinde büyük bir etkiye sahip olabilir. Buna göre ergoterapi perspektifinde uyku ile ilgili yapılan çevre müdahalesi, yardımcı cihazlar / ekipman kullanımı, zihin – beden aktiviteleri, bilişsel davranışçı terapi, yaşam tarzı müdahaleleri ve masaj, aromaterapi gibi alternatif tedaviler uyku yönetimi programları geliştirmek ve uykusuzluk problemlerini en aza indirmek için kullanılan müdahale yöntemleridir.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz