Tourette Sendromuna (Tik Bozukluğu) Bakış

Ayşenur Sert’in Kaleminden

Çevrenizde hiç tekrarlayan bedensel ya da ses ile ilgili tiklere sahip kişiler ile karşılaştınız mı? Bu yazıda onların sahip olduğu bu hastalığın özelliklerinden, toplumda yaşadıkları sorunlardan ve ergoterapi yaklaşımıyla bu hastalığa yapılabilecek müdahalelerden bahsedeceğim.

    Tourette Sendromu veya Turet Sendromu genellikte çocuklukta başlayan kısa aralıklarla,hızlı ve istemsiz olarak tekrar eden bedensel ve sesle ilgili tiklerle karakterize bir sinir sistemi hastalığıdır. İsmini hastalığı tanımlayan Fransız doktor Gilles de La Tourette’den almıştır. Halk içinde kendini tutamama ya da tik hastalığı olarak da bilinir. Tourette, nedeni bilinmeyen,kalıtsal ve kronik bir hastalıktır.

    Rahatsızlık boyunca belirtiler, kişi tarafından zaman içerisinde durdurulmaya çalışılabilir ancak bu tikler sonrasında şiddetli bir şekilde seyredecektir. Göz kırpma, omuz silkme, dil çıkarma ,baş  boyun çevirme gibi istemsiz tiklerin dışında farklı sesler çıkarma, kötü söz söyleme, küfür etme gibi belirtilerde görülebilir.Toplumda kişinin bu tikleri oldukça yanlış anlaşılabilir ve kişi oldukça kötü durumlara maruz kalabilir.Örneğin toplu taşıma kullanan Tourette Sendromlu bir kişi göz kırpma tikinden dolayı  tanımadığı insanlar tarafından hakaretlere ya da şiddete maruz kalabilir.Aynı şekilde okul çağındaki bir çocuk koprorali (istemsiz küfür etme) tikinden dolayı okulda ve çevresinde kötü muamelelere ve istismarlara maruz kalabilir.Tourette sendromu, kişi için oldukça rahatsız edicidir. İstemsiz gerçekleştirdiği eylemler sonucunda kendine olan güveni azalır, stresi artar,dikkati dağılır ve sosyal yaşamı tüm bunlardan olumsuz etkilenir. Kişi kendini ve ailesini toplumun tepkilerinden korumak adına toplumdan daha izole yaşamayı tercih edebilir.

    Tourette sendromu şüphesi olan hastalara anamnez ( hastalık öyküsü) ve klinik gözlemler ile uzman hekim tarafından tanı konulur.Bazı kriterlerin varlığı hastalığın tanısının konulmasında önemlidir.

  • Tourette sendromu belirtileri 18 yaşından önce ortaya çıkmalıdır.  
  • Hastalarda basit ve kompleks tikler bir arada görülmelidir.
  • Tiklerin bir yılı aşkın süredir devam ediyor olması gerekir.

     Kişinin yaşına ve hastalığın şiddetine göre belirtiler farklılık göstermekte, hafif ya da ağır şekilde izlemektedir. Tourette sendromunun en önemli belirtileri tiklerdir.Tikler, motor ve vokal tikler olmak üzere ikiye ayrılır:

Motor Tikler: Eş zamanlı bir veya birden çok kasın çalışmasıyla oluşan tiklerdir. Basit motor ve kompleks motor tikler olmak üzere ikiye ayrılır.

Basit Motor Tikler: Kasların çok kısa süreli hareketleriyle karakterize tiklerdir.

  • Başı sallama,
  • Göz kırpma ve devirme,
  • Omuz silkme,
  • Baş ve boyun çevirme,

Kompleks motor tikler: Aynı anda birden fazla kas grubu beraber çalışır.

  • Yüz buruşturma,
  • Ayak vurma,
  • Yürüyerek daire çizme,
  • Eğilme, çömelme, zıplama ve tekme atma.

Vokal Tikler: Ağız, burun ve boğaz bölgelerinden çıkan seslerle karakterize sesle ilişkili tiklerdir.Yapılarına göre de tikler basit ve kompleks (karışık) olmak üzere ikiye ayrılır:

Basit vokal tikler:

  • Boğaz temizleme,
  • Öksürme,
  • Burun çekme,

Kompleks vokal tikler:

  • Ekolalali (başkalarının çıkardıkları hecelerin, seslerin, kelimelerin veya hareketlerin tekrarlanması)
  • Kopropraksi (müstehcen işaretler yapma)
  • Palilali (aynı cümle veya kelimenin çok sayıda tekrarlanması)
  • Koprorali (istemsiz küfür etme)
  • Palipraksi (aynı hareketlerin birçok defa tekrarlaması)
  • Havlama, bağırma ve çığlık atma,

    Belli belirsiz olan hafif tikler zamanla kendiliğinden geçebilir ve tedavi gerektirmez. Ancak orta vce ağır şiddetteki tikler kişinin duygusal ve sosyal hayatını olumsuz etkiliyorsa tedavi edilmelidir. Çocuklarda görülen Tourette sendromunun belirtilerinin erken fark edilmesi hastalığın tedavisine başlanması oldukça önemlidir. Çünkü görülen belirtiler Tourette sendromlu çocuğun çevresi tarafından zorbalığa ve dışlanmaya maruz kalmasına neden olabilir. Tüm bunlar çocuğun kendini ve bedenini tanımaya başladığı dönemde çocukta özgüvensizliğe  ve duygusal travmalara neden olabilir. Ailenin, öğretmenlerin veya çevreden rastgele birinin dikkatini çeken tüm normaldışı davranışlar dikkate alınmalıdır. Özellikle ailenin bu davranışların gidişatını dikkatlice takip etmesi ve çocuğu bir uzmana götürmesi gerekir.

Tourette Sendromu Ve Ergoterapi

    Ergoterapistler , Tourette Sendromlu bireylerle çalışmada multidisipliner ekibin önemli bir parçası olabilir. Ergoterapistler bireylere pek çok konuda yardımcı ve destek olabilir. Bu sendromda tiklerin dışında farklı belirtiler de görülebilir.Dikkati sağlamada güçlük, sürekli aktivite değiştirme ihtiyacı, sürekli hareket etme ihtiyacı, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ,anksiyete ve depresyon gibi belirtiler de bu sendromda sıkça görülür.Bu belirtilerle baş etmeleri adına ergoterapistler tarafından kişilere dikkat değerlendirmesi ve dikkati geliştirmeye yönelik eğitim aktiviteleri yaptırılabilir. Bu eğitim aktiviteleri, belli görevler, sanal gerçeklik uygulamaları ve kağıt-kalem üzerinden oyunları içerebilir. Aktivitelerde performansı geliştirmeye yönelik bireylere strateji eğitimi ve çevresel adaptasyonlar da yapılabilir. Sürekli aktivite değiştirme ihtiyacı olduğu için bireyin aktiviteye uyumunu sağlamak adına aktivite ve çevrede modifikasyonlar yapılabilir böylece aktivite birey için daha çekici bir hale gelebilir.

    Özel öğrenme güçlüğü, okuma, yazma ve algılamada güçlükler, görsel bedensel bütünlüğü sağlama da problemler de Tourette sendromunda görülür.Ergoterapistler bireylere duyu bütünleme terapisi uygulayabilir. Aynı zamanda yazı yazma ve algılama becerisini geliştirme noktasında da bireylere yardımcı olabilir.

    Hastanın uykusunda gezmesi veya konuşması, uykuya dalmada güçlük ve sık sık uyanma gibi uyku bozuklukları Tourette sendromunda görülür.Kişilerde dürtülerini kontrol edememe, huzursuzluk ,öfke,korku ve saldırganlık hali de hastalığı ilerlemiş kişilerde ortaya çıkabilir. Ergoterapistler, bireylerin sağlıklı bir uyku düzeni kurmalarına da yardımcı olabilir. Bunun için bireylerde uyku rutinini sağlamak için uyku hijyenini sağlamaya yönelik düzenlemeler yapılabilir.Örneğin uyuduğu ortamın ısısı , karanlık olmaması, uyku kıyafetleri giyinmemesi, nefes almada güçlük çekmesi, uykuya dalmasını engelleyen düşüncelere sahip olması ve elektronik cihaz kullanımı uykuya dalmasını sağlıklı bir uyku rutini kurmasını etkileyebilir. Aynı zamanda bireyden uyku günlüğü tutması istenebilir.

    Stres kaynaklı oluşan tiklerin tedavisinde gevşeme tekniklerinin öğrenmesi ve uygulanması da oldukça önemlidir. Farklı hobiler edinmek ve meditasyon yapmak da Tourette sendromunun şiddetini azaltabilir.

    Tourette Sendromlu bireylerin topluma katılımına yardımcı olmak adına insanları özellikle çocuklu aileleri bilinçlendirmek oldukça önemli ve gereklidir. İnsanların meraklı,üzgün, öfkeli ya da ilgili bakışlarına maruz kalmak bu bireylere sahip oldukları rahatsızlıktan daha çok zarar verebilir. Bu yüzden onları anlamalı ve toplumda varlıklarına saygı duymalıyız.

KAYNAKÇA

https://www.medicalpark.com.tr/tourette-sendromu/hg-2483

Bilişsel Rehabilitasyon Değerlendirme ve Müdahale Yaklaşımları kitabından yararlandım.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz