PREMATÜRE BEBEKLERDE DUYU BÜTÜNLEME

Melike ŞAHAN

Duyu bütünleme, kişinin anlamlı ve amaçlı davranışlar oluşturabilmesi için vücudundan ve çevreden aldığı duyusal bilgileri alma, yorumlama ve organize edebilmesini sağlayan nörolojik süreçtir. Peki prematüre bebeklerde görülebilecek duyu bütünleme problemleri nelerdir? Duyu bütünleme prematüre bebeklerde nasıl uygulanır? Gibi soruların cevaplarını gelin hep beraber inceleyelim.

Prematüre bebek nedir?

Prematüre bebek Dünya Sağlık Örgütünün tanımına göre; 37. gebelik haftası tamamlanmadan önce canlı doğan bebektir.

Prematüre Bebeklerde Görülebilecek Duyu Bütünleme Problemleri

Prematüre bebekler her bir duyu sisteminden gelen uyarıları alabilirler. Ancak eksternal ve internal duyu girdilerini zamanında doğan bir bebek kadar düzenleyemezler.

prematüre bebekler öz düzenleme ve duyu girdisinin düzenlenmesiyle ilgili daha fazla problem yaşamaktadırlar.

Oral defans (Beslenmeye tepki) ve beslenme problemleri, duyu savunmacılığı ve genel duyu bütünleme problemleri daha fazla görülmektedir. Çünkü prematüre bebekler hayatlarının ilk dönemlerini anne karnındaki (intrauterin) hayata göre aşırı uyaran veren bir çevrede geçirirler.

YYBÜ ( Yenidoğan Yoğun Bakım ünitesi)’nin çevresel faktörleri bebeğin duyusal ihtiyacını karşılayamadığından YYBÜ’de prematüre bebeğin en az gelişmiş olan görme ve işitme duyuları en fazla duyusal uyarıyı alırken, en çok gelişmiş olan somatik duyu sistemi, vestibüler, tat ve koku sistemleri en az duyusal uyarıyı alacaktır.

Prematüre bebekler YYBÜ’de yapılan tıbbi müdahaleler nedeniyle hem distal (görme, işitme, tat, koku) hem de proksimal duyuların ((Vestibüler, taktil ve proprioseptif)  entagrasyonu ile ilgili risk altındadırlar. Prematüre bebekler, duyu uyaranına hiporesponsif ya da hiperresponsif yanıt verebilirler.

Prematüre bebekler zamanında doğan bebeklere (term) göre taktil derin basınca cevap, okulo-motor kontrol ve vestibüler uyarana cevap alt başlıklarında daha fazla problem yaşamaktadırlar.

Prematüre bebeklerin dokunma savunmacılığı ve duyu arayışı gibi problemleri term bebeklere göre daha fazla yaşarlar.

DUYU BÜTÜNLEME MÜDAHALESİ

Duyu bütünleme müdahaleleri bebekler için üç farklı yolla uygulanabilir. Bu müdahalelerin ilki bireyselleştirilmiş duyu müdahaleleridir. İkinci müdahale şekli duyu diyetidir. Üçüncüsü ise aile eğitimidir.

Bireyselleştirilmiş Duyu Bütünleme Müdahaleleri:

Duyusal işlemleme süreçlerinin bebeklerin davranışları üzerine etkileri 4 başlık altında tanımlanmıştır. Bunlar:

1. Uyarılma: Uyarılma, bebeğin uyanıklık durumunu devam ettirebilmesi ve durumlar arasında geçiş yapabilme becerisidir.

2. Dikkat: Dikkat uyaran veya göreve bebek tarafından seçici dikkatin verilebilme becerisidir.

3. Heyecan: Heyecan davranışın emosyonel komponentidir.

 4. Eylem: Bebeğin amaçlı davranışı gerçekleştirme becerisidir.

Duyu bütünleme tedavisinin en önemli prensibi çocuğa amaçlı aktivitelerde kullanabilmesi için duyuyu organize edebilme ve işlemleyebilme becerisinin kazandırılmasıdır.

Terapist atipik duyu cevabını tedavi etmek için bireyselleştirilmiş duyu müdahalelerini kullanır. Örneğin, hipersensitivitesi olan bir çocuğun cildi fırçalama yapılarak desensitizasyon yapılabilir veya vestibüler uyarana uygun cevabın sağlanabilmesi için hamakta uygun bir şekilde vestibüler uyaran kullanabilir. Bu tarz duyu bütünleme teknikleri çocuğun duyu uyaranına verdiği yanıtı normalleştirebilmesine yardımcı olur.

2) DUYU DİYETİ

Duyu bütünleme problemi yaşayan çocuklara uygulanan tedavideki en önemli prensiplerden biri de duyu bütünleme prensiplerinin çocuğun günlük yaşamının ve oyun deneyimlerinin içerisine dahil edilmesidir.

Bu; çocuğun günlük rutinlerin, fonksiyonel aktivitelerin ve oyun materyallerinin çocuğun duyusal ihtiyacını karşılayacak şekilde değiştirilmesi ile mümkündür. Duyu müdahalelerinde evin duyusal çevresi de yapılandırılmalıdır.

Duyu diyeti; dikkatli planlanmış fonksiyonel becerileri etkileyen duyu uyaranlarını düzenleyebilecek bireyselleştirilmiş ev programları olarak tanımlanmıştır. Duyu temelli aktivitelerin uygulama zamanı, yoğunluğu ve süresinin belirtilmesi en uygun performansın elde edilmesi için önemlidir.

Çocuğun duyu diyeti düzenlendiğinde uygun duyu modülasyonu da sağlanabilir. Uygun duyu modülasyonu, doğru adaptif cevabın ortaya çıkmasını kolaylaştırır. Bu, duyu modülasyon bozukluklarının direkt olmayan tedavi yöntemidir. Bebeklerde duyu bütünleme tedavisi banyo ve beslenme gibi günlük yaşam aktivitelerinin içerisinde gerçekleşir. Bu yüzden günlük rutinleri değiştirmek, evin duyusal çevresini değiştirmek ve gerekli duyu uyarıları sağlandığı bir duyu diyetiyle duyu cevapları normalleşir.

3) Aile Eğitimi

Aile eğitimi, duyusal işlemleme bozukluklarının neden olduğu düzenleme bozukluklarında sıklıkla kullanılmaktadır ve tedavi sürecinin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Aile eğitiminin iki önemli faydası vardır. Birincisi çocuktaki duyusal işlemleme bozukluklarının neden olduğu davranış problemlerinin ailenin anlamasına yardımcı olur. Bu sayede anne-bebek bağlanmasına yardımcı olur. İkincisi ise aileye bu davranış problemleri ile baş etme stratejilerinin öğretilmesini sağlar.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz