Otizmli Çocuklarda Beceri Öğretimi

Melike Şahan

Otizmli çocuğa beceri eğitimi verilirken çok iyi gözlemlenmelidir, ortamda ilgisini çeken şeylerin bulunması ya da onu huzursuz eden durumların tespit edilmesi önemlidir. Bu durum eğitim açısından büyük fayda sağlayacaktır. Örneğin çocuk müzikten hoşlanıyorsa ve bulunduğu ortamda sakin kalamıyor, dokunulmasına izin vermeme gibi durumlar yaşıyorsa o ortamda müziği kullanmak eğitim aşamasını daha da kolaylaştıracaktır. Çocuğa bir beceri kazandırırken onun sevdiği etkinliklere katılmalı, onun dünyasına girmeye çalışılmalıdır. Unutulmamalıdır ki otizmli çocuğun eğitiminde en büyük hedefimiz karşılıklı etkileşim ve keyifli vakit geçirdiğini ona hissettirmemizdir.

Beceri öğretiminde dikkat edilmesi gereken noktalar:

1.Çalışma süresi

Beceri öğretimine başlarken Öncelikle kendiniz ve çocuğunuz için en uygun olan zamanı belirleyiniz ve beceri öğretimine başlangıçta gün içerisinde 3-5 dakika süresince ve en az 2-3 defa olmak üzere uygulamalar yapınız. Beceri öğretimine; becerinin her bir basamağında, çocuğunuz beceriyi kimseden yardım almadan, tek başına yapabilir hale gelinceye kadar devam ediniz.

2. Ortam

Beceri öğretimini, öğreteceğiniz beceriye uygun ortamda vermeniz daha doğru olacaktır. Örneğin çocuğunuza diş fırçalama becerisini öğretecekseniz banyo ortamında gerçekleştirmeniz daha doğru olacaktır. Beceri öğretimi yapacağınız ortamın, çocuğunuzun dikkatini dağıtacak materyal ve oyuncaklardan arındırılmış olmasına dikkat ediniz. Böyle bir yapılandırma çocuğunuzun yaptığı uygulamaya olan ilgisini arttıracaktır.

3.Tutarlılık

Çocuğunuzun her zaman aynı saatte ve aynı yerde sizinle beraber uygulama yapacağını öğrenebilmesi için beceri öğretimini yaptığınız ortamın sürekli değişmemesine özen göstermelisiniz. Aile içindeki diğer bireylere uygulanan beceri eğitiminden bahsetmeliyiz, mümkünse onlarında katılımının sağlanması çocuğunuzun beceriyi öğrenmesini kolaylaştıracaktır.

4. Öncelikler

Bireyin gelişimsel düzeyine göre öğretilecek beceriyi belirleyiniz. Bireyin gelişim seviyesine uygun olmayan beceri onu zorlayacaktır ve olumsuz sonuçlar doğuracaktır. Ancak 18 yaşında tuvaletini yaptıktan sonra ortak kullanılan alanlara pantolonunu giyinmeden geliyorsa bu bireyde iki yaş becerisi de olsa tuvalet becerilerinin çalışılması zorunludur.

Öğretimi yapılacak becerinin günlük yaşamda ki yeri ve önemi, o becerinin öğretimine öncelik verilmesinin belirleyici bir ölçütü olmalıdır. Ayrıca becerinin günlük yaşamda kullanım sıklığı da öncelik belirlemede önemli ölçütlerden biridir.

5.Uygunluk

Çocuğun yaşına ve performansına uygun onu çok zorlamayacak becerilerin eğitimi verilmelidir. Örneğin 3 yaşındaki ince motor becerisi tam gelişmemiş çocuğunuza ayakkabısının bağcığını bağlamasına yönelik eğitim vermeniz ona uygun olmayan bir beceriye zorlamanız demektir.

6. Ön koşul

Öğretimi yapılacak beceriler birbirinin ön koşul becerisi olabilmektedir. Örneğin tuvalet becerisi kazandırılmadan önce ön koşul becerisi olarak oturma becerisi kazandırılmalıdır.

7. Ödüllendirme

Anne ve babalar çocuklarının eğitiminde olumlu yönde ilerleme yoksa bile onu ödüllendirmek isterler. Ancak gerekli ödülün verilmesi için beklenilen davranışın olumlu yönde artışı görülmesi gerekir. Çocuğunuz eğer sizin söylediğiniz ya da yaptığınız şey karşısında olumlu davranış gösteriyorsa doğru ödüllendirme yapmışsınız demektir.

Çocuğunuzu ödüllendirirken ona yiyecek, televizyon, tablet, telefon gibi ödüller vermekten uzak durun. Ödül olarak birlikte oyun sürenizi arttırabilirsiniz, sevdiği bir oyunu oynayabilirsiniz, parka götürebilirsiniz. Çocuğunuz yeni bir beceri öğrenirken onu tebrik ve takdir etmelisiniz. Öğrenmiş olduğu beceri için her seferinde onu tebrik ve takdir etmemelisiniz. Mesela çocuğunuz ayakkabısını kendi başına giymeyi öğrenme aşamasında iken başarılı bir performans sergilediğinde “aferin sana” diyebilirsiniz. Ama çocuğunuz bu beceriyi kazanıp günlük rutin hayatında yapmaya başlamışsa eğer her ayakkabı giyişinde aferin sana dememelisiniz.

BECERİ EĞİTİMİNDE YARDIM

Fiziksel yardım: Yapılan etkinlikte çocuğun performansı etkili değilse bu yöntem kullanılabilir. Fiziksel yardım, çocuğun elinden tutarak veya vücudunun bir parçasını kullanarak yapılır.  Etkinlik yapılırken zamanla verilen fiziksel destek yavaş yavaş azaltılır çocuğun kendisinin yapması beklenir. Bu noktada verilen sözlü destek de önemli olacaktır. Fiziksel yardım uygulanmadan önce, otizmli çocuklarda sıklıkla görülen bedensel temasa hassasiyet dikkate alınmalıdır. Uygulamaya geçilmeden önce bu duruma yönelik çalışmalara yön verilip çocuğun hazır hale getirilmesi sağlanmalıdır.

Model olma: Çocuğunuzun etkinlikte kullanacağı materyallerin aynısını siz kullanarak çocuğunuza rol model olup onu bilgilendirmelisiniz. Model sizken çocuğunuzun göz teması kurduğundan emin olun ve sizi izlemesini sağlayın. Çocuğunuza sözel olarak yaptığınız aşamalardan bahsetmelisiniz. Bir süre model olduktan sonra zamanla model olmayı azaltıp sözel yönergeye devam etmelisiniz.

Sözel yönerge: Yapılan etkinlikte çocuğu bilgilendirip yapması gereken aşamaları anlatmalısınız. Çocuğun anlayacağı sade, kısa bilgiler verilmeli ve verdiğiniz yönergeleri anlayıp anlamadığına dikkat etmelisiniz. Zamanla en son olan yardım şekli sözel yönergede azaltılarak çocuğun yavaş yavaş olabildiğince bağımsız hale gelmesi beklenir.

  Otizmde göz teması kurmama, dokunsal hassasiyet, iletişim kurmada yetersizlik gibi durumlar var olabilir bu sebeple çocuğunuza en uygun yardım biçimini uygulamaya özen göstermelisiniz.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz