Otizimli Çocuklarda Beslenme

Melike Şahan’ın Kaleminden

Otizmli Çocuklarda Görülen Beslenme Problemleri OSB’ li çocuklar tipik gelişim gösteren yaşıtlarına kıyasla beş kat daha sık beslenme problemleri yaşarlar. Gıda seçiciliği OSB’ li çocuklarda en fazla görülen beslenme problemidir. Gıda seçiciliği; bazı besinleri reddetme, belli grup besinleri seçici olarak tüketme, kısıtlı çeşitte gıda tüketime, belli yiyeceklerin aşırı miktarda tüketilmesidir. OSB’ li çocuklarda görülen diğer beslenme problemleri şunlardır; seçici, alışılmışın dışında ve garip yeme davranışı, yeni yiyeceklerden kaçınma, yeme becerilerinde zorluk, yemeklerin belli şekilde sunumuna karşı hassasiyet, besin olmayan maddeleri yemeye çalışma, yemek zamanı davranış problemleri, tek tip besini oldukça fazla ve ısrarlı bir şekilde tüketme. Bu beslenme problemlerine ek olarak D vitamini, demir, kalsiyum eksikliği, malnütrisyon, skorbüt ve dehitratasyon gelişebilir. Bunların dışında ishal, kabızlık, karın ağrısı, karında şişlik, kusma ve gastroözefageal reflü gibi gastrointestinal sistem problemlerinin yol açtığı beslenme sorunları da OSB’li çocuklarda sıklıkla görülür. Ev Ortamında Beslenme Sorunlarını Çözebilmek İçin YapılabileceklerÇocuğunuzun özelliklerini ve gereksinimlerini dikkate alarak aşağıda yer alan öneriler üzerinde gerekli uyarlamaları yapmanız önem arz etmektedir. Rutin oluşturun: Çocuğunuzun beslenme problemlerini azaltmak için beslenmenin rutin bir şekilde gerçekleşmesini sağlamak yapılabilecek uygulamalardan biridir. Bu rutini çocuğunuza hep aynı yerde ve aynı saatlerde yemek yedirerek sağlayabilirsiniz. Öğünler arası atıştırmaları düzenleyin: Öğünlerden sonra çocuğunuza verdiğiniz atıştırmalıklar çocuğun iştahını azaltabilir ve onun yeni yiyecekleri keşfetmesini zorlaştırabilir. Bu sebeple çocuğunuzun hem öğünlerini hem de atıştırmalık zamanlarını planlamalısınız ve bu planlamanın dışında herhangi bir yiyecek yemesine müsaade etmemelisiniz. Bu planlamayı diyetisyen eşliğinde çocuğunuzun ihtiyaçlarına yönelik yapabilirsiniz.Rahat ve destekleyici bir oturma şekli sunun: Çocuğunuzun dik ve dengeli oturabilmesi için ayağıyla zeminin birleşmesi gerekmektedir. Yemek zamanını sınırlayın: Bir öğün normal şartlarda yarım saat içerisinde tüketilebilir. Bu sebeple yemek ve atıştırmalık zamanlarını 15-30 dakika ile sınırlandırın. Yemek süresi bittiğinde direkt sofrayı toplayın ve çocuğunuzun masadan kalkmasına izin verin. Çocuğunuzun yiyecekleri keşfetmesine ve onlarla oynamasına izin verin: Çocuklar öğrenmeyi oyun yoluyla gerçekleştirirler ve buna yiyeceklerle oynamak da dahildir. Oyun esnasında çocuğunuzla yiyeceklerin görünüşü ve duyusal özellikleri hakkında konuşun. Her hafta çocuğunuza oyunla yemek yemeyi öğrenebilmesi için biraz zaman ayırın. Yemek masasında birlikte oturun: Çocuklar gözlem yoluyla öğrenirler. Bu sebeple çevresel ipuçları özellikle OSB olan çocuklara ne yapmaları gerektiği hakkında bilgiler sunar. Bu sayede aile üyeleriyle birlikte yemek yeme, çocuğun yemek yemeye karşı dikkatini artırabilir ve yemek esnasında yeme davranışını modelleyebilir. Olumlu davranışları pekiştirin: Çocuğunuz yeni yiyeceğe yaklaştığında veya onu denediğinde övgüde bulunmayı unutmayın. Çıkartma veya balon gibi ödüllerle yeni edinilen beslenme davranışlarını pekiştirin. Olumsuz davranışları görmezden gelin: Mümkün olduğunca çocuğunuzun ağlama, fırlatma, tükürme veya yemeyi reddetme davranışlarını göz ardı edin. Çünkü siz olumsuz davranışlara dikkatinizi verdiğinizde çocuğunuzun bu davranışları artırarak devam ettirmesi olasıdır. Bu nedenle dikkatinizi çocuğunuzun olumsuz davranışlarına vermek yerine yemekle ilgili sorunlara vermeniz gerekmektedir. Bu problemli davranışlarla başa çıkılamadığı zamanlarda ise bir uzmana danışmanız önem arz etmektedir. Menüde sevdiği ve sevmediği yiyeceklere yer verin: Çocuğunuzun sevdiği ve sevmediği yiyeceklerden oluşan bir menü hazırlamanız önem arz etmektedir. Bu konuda önerilen, çocuğunuza tek seferde yalnızca üç yiyecek sunmaktır. Yani menüye çocuğunuzun sevdiği iki yemeği ve henüz sevmediği bir yemeği ekleyin. Eğer çocuğunuz tabağına eklediğiniz yeni veya henüz sevmediği yiyeceği reddederse çocuğunuzun bu yiyeceğe alışması için yiyeceği yanında bulunan ayrı bir tabağa koyun. Yeni yiyecekleri küçük lokmalar halinde menüye eklerseniz çocuğunuzun yemek yeme ihtimalini artırabilirsiniz. OSB tanısı olan çocuklar duyusal özelliklerinden ötürü bazı yiyeceklerden korkabilir ve yiyeceğin kokusundan, şeklinden veya renginden dolayı beslenmeye karşı aşırı direnç sergileyebilirler. Örneğin, muza renginden dolayı aşırı direnç gösteren bir çocuk sarı bir odada bulunmaktan aşırı derecede rahatsız olabilir. Bu durumlara dikkat ederek yiyecekler çocuklara aşamalı olarak sunulmalıdır. Örneğin kiviye karşı aşırı tepki gösteren bir çocuğun kiviye yaklaşabilmesi için çeşitli uyarlamalar yapılabilir. Bu uyarlamalardan biri çocuktan kiviyi yemesini beklemekten ziyade kiviye karşı korkularını gidermesine dayalı olmalıdır. Bunun için, yemek esnasında kivi çocuğun uzağına koyularak zaman içinde aşamalı olarak çocuğa yaklaştırılabilir. Sonrasında kiviye çatalla, peçeteyle ve en sonunda parmaklarıyla dokunması aşamalı olarak sağlanabilir. Kiviyi parmaklarıyla tutma süreci 30 saniye gibi bir süre ile sınırlandırılabilir ve çocuk otuz saniye boyunca kiviyi elinde tuttuktan sonra çocuğun tercih ettiği bir etkinlik ödül olarak sunulabilir.Yiyecekleri marka kutularından veya ambalajlarından çıkarın: OSB tanısı olan bazı çocuklar özellikle bazı markaların logolarına karşı aşırı hassasiyet içinde olabilmektedirler. Bu sebeple çocuklar yiyeceğe değil yiyeceğin markasına veya logosuna odaklanıp saatlerce onunla vakit geçirebilmektedirler. Bu durumda yiyecekler ambalajlarından ve kutularında çıkartılarak şeffaf bir kutuya aktarılabilir. Çocuğunuzun ilgilerinden hareket edin ve seçim yapmalarına izin verin: Yemek hazırlarken çocuğunuza ne yemek istediği ile ilgili sorular sorup onun ilgilerine göre bir menü oluşturmanız problem davranışların önlenmesi için çok önemlidir. Çocuğunuza seçim yapma fırsatı sunduğunuzda çocuk kendi seçtiği bir yiyeceği tüketeceğinden dolayı daha az problemli davranış sergileyecektir. Bölmeli tabaklara yer verin: Eğer çocuğunuzun besinlerin birbirine temas etmesine karşı bir hassasiyeti varsa besinleri bölmeli tabaklarda sunmanız gerekmektedir.

KAYNAKÇA

Karasu N. ve Demirtaş, Ş. (2019). Otizm spektrum bozukluğu ve beslenme. Ankara: Ayrıntı Basım Ltd. Şti. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_12/01190435_aile_kitabY.pdfKars, S., Huri, M. (2021). Otizmli çocuklarda günlük yaşam aktiviteleri. Bumin, G. (Ed.), Günlük yaşam aktiviteleri içinde (s. 443-462). Ankara: Hipokrat Yayıncılık

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz