Motor Planlama Bozukluğu: Dispraksi

Sena Ezer

DİSPRAKSİ NEDİR?

Dispraksi, günlük yaşamda pek sık kullandığımız bir terim olmadığından dispraksi denildiğinde akla çoğunlukla ilk gelen şey disleksi ile bir ilişkisi veya benzerliği olup olmadığıdır. İncelediğimizde ise bu iki rahatsızlık arasındaki bariz farklılıkları görmekteyiz. Peki dispraksi ne anlama gelir, belirtileri ve yaygın olma durumu nedir?

Latince zayıf/kötü anlamlarına gelen “dys” ve uygulama/motor planlama anlamlarına gelen “praxia”kelimelerinin bir arada kullanılmasıyla oluşan “dispraxia”nın kelime anlamı için zayıf motor planlama denebilir. Gelişimsel bir koordinasyon bozukluğudur.

İngiltere merkezli Dispraksi Vakfı,dispraksiyi gelişimsel koordinasyon bozukluğunun (GKB) bir biçimi olarak tarif etmektedir. Bozukluk, ince motor becerilerini el, parmak koordinasyonu- ve kaba motor becerilerini -kol, bacak ve gövde kaslarının koordinasyonu- etkileyebilir.

Dispraksi, bireyin zekâ seviyesi ile ilgili değildir. Bu probleme sahip çocuklar normal, hatta üstün zekâ seviyesine sahip olabilirler. Dispraksi, tek başına görülebildiği gibi dil sorunları, beceri ile ilgili problemler, algı ve düşünme sorunları ile birlikte de görülebilir. Belirtileri ise yaş ve gelişime bağlı olarak kişiden kişiye değişkenlik gösterebilmektedir.

DÖNEMLERE GÖRE DİSPRAKSİ BELİRTİLERİ

BEBEKLİK DÖNEMİ

  • Emekleme, oturma, ayağa kalkma gibi eylemlerde gecikme
  • Konuşma becerisinde gecikme ve bozukluklar
  • Tuvalet eğitiminde gecikme
  • Taleplere gecikmiş cevaplar verme
  • Genel olarak var olan huzursuzluk ve gerginlik

ERKEN ÇOCUKLUK DÖNEMİ

  • Çatal, kaşık kullanma problemleri
  • Oyuncaklarla oynamada isteksizlikler
  • Giyinme ve soyunma becerilerinde yardıma ihtiyaç duyulması
  • Merdiven inip çıkmada problemlerin yaşanması
  • Yazarken veya karalarken aynı kombinasyonların fazlaca tekrar edilmesi

OKUL ÇAĞI DÖNEMİ

  • Dikkat ve odaklanma konusunda problemler
  • Duruş bozukluğu
  • Sık sık eşyalarını kaybetme
  • Planlama, oyun kurma, organize olma problemleri
  • Sosyalleşme ile ilgili problemler
Okul Çağında Dispraksi

DİSPRAKSİNİN NEDENLERİ NELERDİR?

Dispraksinin kesin olarak kanıtlanmış bir nedeni olmamasına karşın bir çocuğun bu bozukluğa sahip olma riskini arttıran bazı faktörler olduğunu söyleyebiliriz. NHS (Ulusal Sağlık Hizmeti)’ye göre kişinin prematüre olarak doğması, annenin hamilelik boyunca alkol, uyuşturucu gibi bazı zararlı maddeleri kullanması bu faktörlerden bazılarıdır.

DİSPRAKSİNİN YAYGINLIĞI

İskoç Ruh Sağlığı Vakfı’na göre toplumda dispraksinin bulunma oranı %10 gibi bir oran olduğu düşünülmektedir. Dispraksi tanısı konulanlar arasında Harry Potter filmlerinin yıldızı Daniel Radcliffe, model Cara Delevingne, müzisyen Florence Welch gibi ünlü isimler de yer almaktadır. Ayrıca ünlü bilim insanı Albert Einstein de sahip olduğu bazı motor bozukluklardan ötürü dispraksi rahatsızlığı olduğundan şüphelenilen kişiler arasındadır.

DİSPRAKSİ VE ERGOTERAPİ İLİŞKİSİ

Ergoterapi açısından bir bireyin dispraksili olarak kabul edilebilmesi için günlük yaşamdaki ideallerini gerçekleştirmede, planlama yapmakta zorluk çekmesi gerekmektedir. Ergoterapistler zorluğun gerçek doğasını ve çocuğun günlük yaşamında bu rahatsızlıktan nasıl etkilendiğini belirlemek için hareket ve koordinasyon problemleri olan çocukları değerlendirebilmektedir.

Makasla kesme becerileri geliştirilebilir.

Müdahale çocuğun günlük yaşamında, evde, okulda, oyun oynarken aktivitelerini nasıl yönettiğine odaklanarak yapılır. Çocuğun düzgün el yazısı yazma, harflerin düzenli ve aynı boyutta olması gibi becerilere odaklanılabilir. Çocuğun ilgisini kaybetmemek için onun fikri alınarak renkli, şekilli kağıtlarda alıştırmalar yapılabilir. Makasla kesme becerileri geliştirilebilir. (Örneğin çocuğun nasıl kestiği veya keserken aceleci olup olmadığı faktörleri dikkate alınabilir.) Aynı şekilde giyinme, soyunma, ayakkabı bağlama gibi günlük hayatta kullanması gereken becerileri üzerinde yoğunlaşılabilir. Yani ergoterapistler, algısal bir motor yaklaşım benimseyebilirler.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz