ARABA KULLANMA VE TOPLUMSAL MOBİLİTE

mobilite
mobilite

Nisa Eda Altındal

Toplumsal mobilite, bir enstrümantal günlük yaşam aktivitesidir (E-GYA),  “kendini toplumda hareket ettirmek ve araba kullanmak veya otobüslere, taksilere veya diğer toplu taşıma araçlarına ulaşmak gibi toplu veya özel ulaşım araçlarını kullanmak” olarak tanımlanır [AOTA]. Toplumsal mobilite veya ulaşım, bağımsızlık ve diğer günlük yaşam aktivitelerine (meslekler) katılım için gereklidir. Toplumsal mobilite, özellikle araba kullanımı, yaşam kalitesine, özerkliğe, yaşam rollerinin yerine getirilmesine, boş zaman arayışlarına erişime ve diğer anlamlı faaliyetlere katılıma katkıda bulunur. Yetişkin yaşamında araba kullanma ve toplumsal mobilitenin temel rolünün kaybı, birisinin araç kullanma yeteneğini aniden kaybettiğinde ortaya çıkan yalnızlık, izolasyon ve depresif belirtilerle örneklenir.

HİZMET SUNUMU

Hizmet Verilen Topluluklar

Ergoterapistler ve iş-uğraşı teknikerleri araba kullanmayı ve toplumsal mobilitenin diğer yönlerini her yaştan danışan ile ele alırlar. Müdahale aşağıdakileri içerebilir:

  • Bireylerin araçlara güvenli bir şekilde ulaşmalarına ve araçlara binmelerine yardımcı olarak yolcu güvenliği. (örn. Engelli çocukların okul otobüsüne binmelerine ve otobüsten inmelerine yardımcı olacak mekanizmalar tasarlamak, tekerlekli sandalyeleri veya araba koltuklarını emniyete almak)
  • Bağımsızlığı arttırmak ve yaralanmaları önlemek için yürüme, bisiklete binme ve bir motorlu taşıtta veya toplu taşımada yolcu olarak seyahat etme dahil toplumsal mobilite.
  • Öğrenme bozukluğu, dikkat bozuklukları, gelişimsel engelleri olan bireylerin (beyin yaralanması, ampütasyon gibi) ilk sürücü ehliyetlerini alırlarken değerlendirilmeleri ve eğitimleri.
  • Araba kullanma ve toplumsal mobiliteyi engelleyen, bozukluğu veya yaşa bağlı değişiklikleri olan deneyimli sürücülerin değerlendirilmesi ve eğitimi.
  • Geçici olarak veya tamamen araba kullanmayı bırakması gereken yaşlılar ve diğer yaştaki sürücülerle alternatif ulaşım seçeneklerinin araştırılması.

   Bireylerin araba kullanma ve toplumsal mobiliteye katılmasına yardımcı olmanın yanı sıra, ergoterapistler ve iş-uğraşı teknikerleri; tüm bireylerin başarılı bir şekilde katılımını kolaylaştırmak için topluluklar, ajanslar ve gruplarla birlikte çalışır. Topluluk planlayıcıları, okullar, devlet kurumları, huzurevleri, taşıma şirketleri, toplum işletmeleri ve sağlık kuruluşları tarafından gösterilen gayretler, araba kullanma ve toplumsal mobilite konularında farkındalığı arttırır ve tüm topluluk üyelerinin topluluk genelinde katılımını artırmak için alternatiflerin uygulanmasını teşvik eder.

Ergoterapistlerin Araba Kullanma ve Toplumsal Mobilite Konusunda Bilgi ve Becerileri

Tüm ergoterapistler ve iş-uğraşı teknikerleri, araba kullanma ve toplumsal mobiliteyi bir E-GYA olarak ele almak için gerekli eğitim ve öğretime sahiptir. Değerlendirme ve müdahale süreci boyunca tüm uygulayıcılar, danışanların yaşlanma, engellilik veya risk faktörlerinin toplumsal mobilite üzerindeki etkisini ayırt eder. Klinik akıl yürütme becerilerinin kullanımı yoluyla, uygulayıcılar; toplumsal mobilitede aktivite performansıyla ilgili potansiyel zorlukları görebilmek için performans becerileri, performans modelleri, bağlamlar ve danışan faktörlerindeki zayıf yönler hakkında çıkarım yaparlar.

Bazı ergoterapistler sürücü rehabilitasyonu ve topluluk hareketliliği konusunda uzmanlaşmıştır. Bu ergoterapistler ve iş-uğraşı teknikerleri, görme, kognisyon, motor performansı, reaksiyon süresi, trafik kuralları bilgisi ve sürüş becerisinin direksiyon başında değerlendirilmesi dahil olmak üzere araba kullanma ve toplumsal mobilitede yer alan gereksinimlere özgü değerlendirmeler yaparlar. Araç modifikasyonlarını önermelerini ve yeniden dürücü eğitimini sağlamalarını sağlayan ek eğitim ve uzmanlığa sahiptirler.

Toplumsal mobilitede uzman ergoterapsitler, danışanın ulaşım alternatiflerine erişme ve mevcut kaynakları, ekipmanı kullanma yeteneğini belirlemek için danışanları ve topluluklarını değerlendirir. Bireysel değerlendirmeler, sürücü rehabilitasyonu alanındakine benzer klinik testleri içerebilir. Ancak, değerlendirmenin odak noktası müşterinin ulaşım kaynaklarına erişme ve bunları kullanma yeteneğini belirlemektir.

OLGU SUNUMU

Klinik Ortamda Danışan Merkezli, Amaçlı Rehabilitasyon: Sürüşe Geri Dönüş

Ergoterapi değerlendirmesi sırasında 78 yaşındaki bir beyefendi olan Mr. Smith, sürüşe geri dönme arzusunu ifade ediyor. Sağ ayak bileği kırığı ile sonuçlanan hafif bir düşüşten önce, Mr. Smith yalnız yaşıyordu ve bakkal alışverişi, hastane randevularına gitme, en sevdiği balık tutma yerine ulaşım ve arkadaşlarına ziyaret için arabasına ihtiyaç duyuyordu. Ergoterapist, ayak bileği hareketliliğinde kalıcı olması muhtemel olan Mr. Smith’in sürüş kabiliyetini ve güvenliğini etkileyen bozuklukları tespit eder. Ergoterapist, Mr. Smith’in araç kullanma konusundaki kaygılarını doktora iletir ve araç değerlendirmesini önerir. Terapötik süreç boyunca, terapist Mr. Smith’i sağ ayak bileği kırığının sürüş güvenliği üzerindeki etkisi ve tekrar sürüşten önce kapsamlı bir sürüş değerlendirmesine katılma ihtiyacı konusunda eğitir. Mr. Smith ve ergoterapist, Mr. Smith’in güvenli bir şekilde araba kullanmaya devam edebileceğine karar verilene kadar alternatif ulaşım seçeneklerini belirlemek için işbirliği yapmaktadır.

Taburcu olmadan önce terapist kapsamlı bir sürüş değerlendirmesi için bir sevk yapar. Sürücü rehabilitasyonu konusunda uzmanlaşmış bir ergoterapist Mr. Smith’in taburcu bilgilerini gözden geçirir. Ergoterapist kapsamlı bir sürüş değerlendirmesi yapar, sürüş için çeşitli değişiklikleri görüşür ve danışanın bu değişiklikleri donanımlı bir araçta kullanma yeteneğini değerlendirir. Bir iş-uğraşı teknikeri, Mr. Smith’i yeni ekipmanla yetkin, kendinden emin ve güvenli olana kadar sol ayak gaz pedalı kullanımı konusunda eğitir. Ergoterapist, gerekli ekipman için önerilerde bulunur. Kurulumdan sonra, Mr. Smith, ergoterapistin kurulumu inceleyebilmesi ve Mr. Smith’in ekipmanı kendi aracına monte edildiği gibi kullanabilmesini sağlamak için geri döner.

Acemi Şoför ile Sürücüsü Rehabilitasyonu

Sürücü rehabilitasyonu konusunda uzmanlaşmış bir ergoterapist, bir okul ile bir sözleşmeye sahiptir ve ehliyet alabilme yaşına yaklaştıkça engelli genç yetişkinlerin sevklerini alır. Dikkat eksikliği bozukluğu tanısı olan 16 yaşında bir erkek olan Gary, ehliyet alma arzusunu dile getirdi. Sürüş potansiyelinin değerlendirilmesi, bu aktiviteyi gerçekleştirmek için aşağıdaki güçlü yönleri ortaya koymaktadır: araba kullanmayı öğrenmek için güçlü bir kararlılık, iyi üst ve alt ekstremite koordinasyonu ve tatmin edici görsel ve algısal beceriler. Gary’nin sahip olduğu engeller; dürtüsellik, dikkat dağınıklığı ve zihinsel çabayı sürdürmede zorluk içerir. Direksiyon başında değerlendirme sırasında Gary, iyi bir başlangıç yaptı temel araç kontrol becerisi gösterdi, ancak sonrasında hızlanma eğilimi gösterdi ve görsel taramayı azalttı. Sürüş becerilerinin yaklaşık 30 dakikalık sürüşün ardından keskin bir şekilde azaldığı gözlemlendi. Ergoterapist, görsel taramayı ve sürekli dikkati geliştirmek için bir ev egzersiz programı önerdi ve Gary’nin ilaç programını doktorla tartıştılar. Buna ek olarak, ergoterapist, güvenli sürüş becerilerini öğrenmek ve diğer sürücülerle iletişimi geliştirmek için direksiyon başında eğitim sağladı ve Gary’nin tutarlı ilaç alımını sürdürme ihtiyacını güçlendirdi. Aynı zamanda Gary, sürücü okulundaki sürücü eğitimi derslerine katıldı. Tüm devlet şartlarının ve sürüş testinin başarıyla tamamlanmasının ardından ehliyetini aldı.

Yetişkin Danışan ile Toplumsal Mobilite

Mrs. Jones, ilaçları değiştirildikten sonra araba kullanmaktan endişe duyan, psikiyatrik engelli 33 yaşında bir kadındır. Doktoruna, anti-psikotik ilaçların onu çok uykulu hale getirdiğini ve sürüş sırasında birkaç kez kaybolduğunu bildirdi. Mrs. Jones, toplumsal mobilite eğitimi için ergoterapiye sevk edilir. İlk ergoterapi değerlendirmesi, Mrs. Jones’un motor performansı, görme yeteneği ve etrafta dolaşmada bağımsız olma arzusundaki güçlü yönleri ortaya koymaktadır. Bağımsızlığın önündeki engeller; zaman yönetimi becerileri, dalgalı uyarılma ve konsantrasyon seviyeleri ve periyodik karışıklık gibi görünüyor. Ergoterapist, olası alternatif ulaşım yöntemlerini keşfetmek için Mrs. Jones ile işbirliği yaptıktan sonra, kapıda hizmetinin topluluğunda onun için en güvenli geçiş olacağını belirler. Kapsamlı toplumsal mobilite hedeflerine başarıyla ulaştıktan sonra, Mrs. Jones sadece terapi programını tamamlamakla kalmaz, aynı zamanda istihdamını sürdürmek, dini faaliyetlere katılmak ve alışverişe gitmek için ulaşım sistemlerini kullanarak topluma katılımını koruyabilir.

ÖZET

Araba kullanımı ve toplumsal mobiliteye dikkat etmek, yaşam süresi boyunca ortaya çıkan etkiler, aktiviteye katılımla ilişkilendirme ve diğer kurumsal kuruluşlarla ilgisi nedeniyle artan bir ilgi alanıdır. Sürücü rehabilitasyonunda ek eğitim ile geliştirilen ergoterapi becerileri, bilgi tabanı ve uygulama kapsamı, ergoterapi mesleğini sürüş ve toplumsal mobilite hizmetlerinde ön plana çıkarmaktadır. Yaralanmaları önleme, aktiviteye katılım ve sürücü rehabilitasyonu ve toplumsal mobilite hizmetlerinde kullanılan müdahale stratejileri, Ergoterapinin Felsefi Temeliyle tutarlıdır ve bu nedenle ergoterapi uygulamasının tüm alanlarında dikkat gerektirir.

KAYNAK:  The American Journal of Occupational Therapy : Official Publication of the American Occupational Therapy Association, 01 Nov 2005, 59(6):666-670

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz