Hareketlerimin Kontrolü Kimde?

Melike Şahan’ın Kaleminden

Praksi; iradeyle hedefe yönelik ve amaçlı hareketi yapmayı ifade eder. Praksinin sağlık alanında kullanımı ise “motor planlamayı”, kişinin kendi ortamında etkili bir şekilde etkileşime girebilmek için bir motor yanıtı oluşturma ve yürütme yeteneğini ifade eder. Praksi 3 aşamadan oluşur;

  • Fikir oluşturma- ne yapacağına karar vermek 
  • Planlama- nasıl yapacağına karar vermek
  • Yapma- motor hareketin gerçekleştirilmesi 

Apraksi terimi ise, praksi olarak bilinen becerinin kaybını belirtmek için kullanılır. Apraksi, fiziksel yeterlilik ve hareket etme isteği olmasına rağmen, öğrenilmiş anlamlı hareketleri gerçekleştirme yeteneğinin kaybı olarak ortaya çıkan nörolojik bir bozukluktur. Bu durum, temel motor veya duyusal eksikliklerle açıklanamaz ve dil anlama bozukluklarına bağlı değildir. Örneğin kişiden dişini fırçaladığını göstermesini istediniz. Kendisinden istediğiniz görevi anlıyor. Fırçayı tutması ve ağzına götürmesine engel olacak herhangi bir kas zayıflığı ya da duyusal bozukluğu yok. Buna rağmen kişi çeşitli hatalar yapıyor; diş fırçasını alıyor ve saçlarına götürüyor, diş fırçasının yanındaki kalemi alıp dişlerine götürüyor, dişini fırçaladıktan sonra macunu sürüp masaya bırakıyor ya da fırçayı dişleri üzerinde doğru yönde hareket ettirmiyor. 

APRAKSİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ 

  • Çoğunlukla sol hemisfer hasarında görülür 
  • Afazi ile birlikte olabilir ya da olmayabilir 
  • Apraksi, edinilmiş beyin hasarı olan kişilerin daha önce öğrenilmiş hareketleri yapma zorluğunu ifade eder. Gelişimsel çocukluk çağı nörolojik problemlerinde hareketin öğrenilme sürecinde duyu-motor bilginin işlenmesinde zorluk olduğunda dispraksi ifadesi kullanılır (Örn. otizm, serebral palsi vb. durumlarda).
  • Aprakside taklit, pandomim ve/veya gerçek obje kullanımı sırasında performans hataları görülür.

APRAKSİNİN NEDENLERİ 

Apraksiye yol açan lezyonlar; inme, kafa travmaları veya Alzheimer, Parkinson ve Huntington gibi nörodejeneratif hastalıklar nedeniyle olabilir. Apraksi, bazı durumlarda sağ beyin hasarını takiben bildirilmiş olsa da (prevalans % 0-34), genellikle sol frontal ve parietal lezyonların (prevalansı% 28-57) sonucudur. İdeomotor apraksi tipik olarak beynin dominant (genellikle sol hemisfer) hemisfer ve özellikle parietal ve premotor bölgelerdeki hasarla ilişkilidir. Kortikobasal dejenerasyonu olan hastalarda sık görülür”. Afazi ile ilişkili bölgelere yakın dominant (genellikle sol) hemisfer lezyonu olan hastalarda ideasyonel apraksi görülebilmektedir. Konstrüksiyonel (yapısal) apraksi genellikle inferior non-dominant (genellikle sağ) parietal lobun lezyonlarında görülür ve beyin hasarı, hastalık, tümör veya beyin lezyonu ile sonuçlanabilecek diğer durumlardan kaynaklanabilir. Ayrıca, korpus kallosumu içeren lezyonlar tek taraflı sol apraksi’ye neden olur.

APRAKSİDE ERGOTERAPİ DEĞERLENDİRMESİ Günlük yaşam aktiviteleri ve yardımcı günlük yaşam aktiviteleri Okupasyonel hikaye, ilgiler beceriler ve değerlerSerbest zaman ilgileri ve becerileri Kas tonusu Normal eklem hareketleri Koordinasyon İnce ve kabar motor becerilerPostürel kontrol ve denge Fonksiyonel mobilite Duyusal işlemleme Algısal beceriler Davranışı sürdürme Hareketi taklit etme İfade edici ve alıcı dil Sosyal beceriler değerlendirilir Ergoterapistler, klinikte ve bilimsel araştırmalarda apraksi konusunda bilgi sağlayan, ergoterapiye özgü aşağıdaki değerlendirme araçlarını kullanmaktadır;Ayres Sensory Integratıon and Praxis Test Loewenstein Occupatıonel Therapy Cognitive Assessmmment (LOTCA)Assessment of Motor and Process Skills (AMPS)Rivermead Perceptual Assessment Battery (PRAB) MÜDAHALE YAKLAŞIMLARI Aprakside müdahaleler ya mevcut bozukluğu azaltmak ya da apraksiye rağmen okupasyonel performansı artırmak üzere iki şekilde uygulanmaktadır. Yapılan çalışmalarda apraksi şiddeti azaltılsa bile fonksiyonel iyileşmenin bazen gerçekleşmediği belirtilmektedir. Bu nedenle rehabilitasyon programının amacı “apraksinin düzelmesi” değil, görev ve çevrenin adaptasyonu veya internal ve eksternal kompanse edici mekanizmaların harekete geçirilerek yeni bilişsel paternlerin gelişimini sağlamaktır”. Apraksili bireylerde aktivite ve katılım kısıtlılığını azaltmak için uygulanan müdahaleler strateji eğitimi, görevi hatasız tamamlama, detay eğitimi, görev odaklı eğitim,tüm aktivitenin direkt eğitimi gibi yaklaşımları içermektedir.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz