EL YANIĞI OLAN HASTALARIN REHABİLİTASYONUNDA ERGOTERAPİ TEDAVİSİNİN ETKİNLİĞİ

Stj. Erg. Tuğba ÜNAL

Yanık yaralanmaları, küresel sağlık için en yıkıcı ve akut tehditlerden biridir. Dahası bir kişinin yaşam kalitesini ve sağlığını olumsuz derecede etkiler. Yanık yaralanmaları cildi ve altındaki bağ dokusunu tahrip eder ve sonucunda skarlaşmaya yol açar. Sonuç olarak oluşan değişiklikler ve yanık izleri hasta için hem fonksiyonel hem de kozmetik bir yük oluşturur.

Eller günlük aktivitelerin gerçekleştirilmesinde önemli bir bileşendir ve insan vücudunun en savunmazsız kısımlarından biridir. Her el vücudun toplam yüzey alanının % 3.0 ‘ından az olsa da eller, ciddi yanık vakalarının %80’ inden fazlasını oluşturmaktadır. Eldeki yanıklar, ellerdeki toplam yaralanmaların% 6,0’sını oluşturur. El işlevselliğini kaybeden insanlar, toplam işlevlerinin % 54’ünü kaybederler. İşlevsel işlev bozukluğuna neden olmanın yanı sıra, ellerde yanıklar da biyolojik, sosyal ve psikolojik sonuçlara neden olur. Hastaların sosyal ve profesyonel yaşamlarını sınırlar ve sonuç olarak bireyin yaşam kalitesine zarar verir.

El işlevselliği;giyinmek, yemek pişirmek veya tuvalet gibi “günlük yaşam aktivitelerinde el kullanma yeteneği” olarak tanımlanır. Elin işlevselliğini geri kazanmak, yanık rehabilitasyon programlarının en önemli hedeflerinden biridir. İstenen işlevsellik düzeylerine ulaşmak, hedeflenen planlama, planın uygulanması ve el işlevselliğinin geri kazanılmasında rehabilitasyon müdahalelerinin etkinliğinin izlenmesini gerektirir.

Yanık merkezindeki ergoterapistin rolleri şunları içerir:

  • İyileşme sağlamak ve deformiteyi önlemek üzere uygun koşulları korumak için splintleme yapmak
  • Hastaya yardımcı cihazlar sağlayarak günlük yaşam aktivitelerine uyum sağlamasını kolaylaştırmak
  • Hareket kabiliyetini ve kas gücünü koruyan ve genel işlevselliği arttıran ve ciltteki gerginliği azaltan terapötik aktiviteler geliştirmek

Çalışma kısmına bakacak olursak, çalışmaya 18- 50 yaş arası 2. ve 3. derece yanığa sahip 30 hasta dâhil edildi. Hastaların ellerininin işlevselliği DASH anketi kullanılarak değerlendirildi. Hastalar 8 hafta boyunca ergoterapi tedavisi aldı ve tedavi şunları içeriyordu fakat bunlarla sınırlı değildi:

  • Ödem azaltma
  • Konumlandırma (gerekirse atel)
  • Hareket egzersizleri
  • Aktif direnç egzersizleri
  • Germe egzersizleri
  • Günlük yaşam aktivitelerini kullanmak
  • Yaralı el ile giyinme
  • Yazma
  • Şişe açma
  • Fermuar ve düğme açıp- kapama

Ergoterapi tedavi öncesi ortalama DASH skoru 60.9 iken tedavi sonrası ortalama skor 33.9’dur. Bu,  ergoterapi müdahalesinden önce, hastaların günlük yaşam aktivitelerini (ADL) gerçekleştirmede çok zorluk yaşadıklarını, ancak müdahaleden sonra ADL’lerle daha az zorluklarla karşılaştıklarını göstermektedir. Tedavinin erken aşamalarında, hastalar ağrı, halsizlik ve orta ila şiddetli sınırlamalar yaşamıştı. Tedavinin sonraki aşamalarında ise hastalar daha az ağrı ve daha az zayıflığa sahipti. 

El yanması yaşayan hastalar uzun süreli fonksiyonel bozukluklarla karşı karşıyadır. Yanıklarını takiben, hastalar sınırlı hareket aralığı ve işlevsellikte azalma gibi zorluklarla karşılaşırlar. Maksimum müdahaleyi geri kazanmak, ergoterapi ekibinin erken müdahalesi ve kapsamlı tedavisi ile hastaları tam iyileşme ve günlük yaşam aktivitelerine geri dönme yönünde taşımak mümkündür. Amaç hastanın günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirmede tamamen özerk olmasıdır.

Ergoterapi tedavisinin uzun vadeli hedefleri arasında eşyaları taşımak, kapıları açmak ve kapatmak, anahtarları kullanmak, yazmak, yemek yemek, giyinmek ve kişisel bakım gibi günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirmede hasta özerkliğinin daha iyi olması yer almaktadır.

 KAYNAKÇA

Aghajanzade, M., Momeni, M., Niazi, M., Ghorbani, H., Saberi, M., Kheirkhah, R., … & Karimi, H. (2019). Effectiveness of incorporating occupational therapy in rehabilitation of hand burn patients. Annals of burns and fire disasters, 32(2), 147.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz