Diyabet ve Ergoterapi

diyabet
diyabet

Stj. Erg. Tuğba ÜNAL

Dünya Sağlık Örgütü(DSÖ) diyabeti, kan glikozunu düzenlemekle sorumlu olan ve pankreas tarafından salgılanan insülin hormonunun, yeterli miktarda üretilememesi veya vücut tarafından etkili bir şekilde kullanılamaması durumunda ortaya çıkan bir hastalık olarak tanımlar. Diyabet dünyada erken ölüm ve engeliliğin önemli sebeplerinden biri olarak görülmekte ve prevelansı hızlı bir şekilde artış göstermektedir.

DİYABETE SEKONDER GELİŞEN KOMPLİKASYONLARA YÖNELİK ERGOTERAPİ MÜDAHALELERİ

Diyabete bağlı olarak gelişen retinopati, nefropati, nöropati, diyabetik ayak, dolaşım bozukluğu, uzuv kaybı, felç ve kalp-damarhastalıkları gibi problemler nedeniyle bireylerde fonksiyon kaybı meydana gelmektedir. Geçmişten günümüze diyabette ergoterapinin rolünü incelediğimizde, ilk olarak eklem hareket açıklığı, karpal tünel, periferik nöropati gibi diyabete bağlı olarak gelişen fonksiyonel bozukluk ve bunların günlük hayata etkisini birincil müdahale alanı olarak belirleyen çalışmalar göze çarpmaktadır. Günlük yaşam aktivitelerine katılıma odaklanan bu yaklaşımda, diyabetik nöropati, amputasyon, duyusal bozukluk ve görme kaybı gibi diyabet komplikasyonları ile ilgili çeşitli iyileştirici ve uyarlanabilir stratejiler kullanılmıştır.

Diyabet birçok nedenle bireylerin kendisi için anlamlı aktivitelere katılımında sorunlara yol açabilmektedir. Örneğin, Thompson (2014) diyabette sosyal çevrenin aktivite üzerine etkilerine değindiği çalışmasında ele aldığı vakanın,akrabaları ile geçirdiği akşam yemeklerinde “yemek yemesi konusunda ısrar edilmesi” nedeniyle sürekli baskı yaşadığını ifade etmiştir. Bu nedenle vakanın bu tip sosyal aktivitelere katılmak yerine fotoğraf çekmek ya da eşiyle bisiklete binmek gibi daha fazla fayda göreceği rekreasyonel aktivitelere yöneldiğini belirtmiştir.

Thompson bu çalışmasıyla diyabetli bireylerin, diyabet yönetiminde edindiği bireysel tecrübeleri, alışkanlıkları ve rutinleri dikkate almanın gerekliliğini ortaya koymuştur.Pyatak ise çalışmasında, sınıf arkadaşları ile bale yaparken, kan şekeri düşen ve dışarı çıkmak zorunda kalan öğrencinin, hocasının da arkasından gelmesiyle kendini farklı, dışlanmış ve yargılanmış hissettiğini paylaşmış ve bu vakadan yola çıkarak, birçok kişinin stigmaya uğrama, diyabet bakımı ile ilgilenirken yanlış anlaşılma gibi nedenlerle toplumla ilişkili olunan alanlarda diyabet bakımını sürdürmekte isteksizlik yaşadığı çıkarımını yapmıştır.

Genel olarak diyabetli bireylerin aktivite katılımı diyabetten, diyabet yönetimi de katıldıkları aktivitelerden etkilenmektedir. Özetle, diyabet öz yönetiminde sağlıklı davranış geliştirmek bireysel ve çevresel birçok faktörden etkilenen zorlu bir süreçtir. Süreç içerisinde, bireysel tecrübeler, psikososyal sorunlar, rutinler ve alışkanlıklar veya diyabete sekonder gelişen komplikasyonlar gibi birçok faktörün bireylerin günlük hayattaki diyabet yönetimine engel ya da destek olarak etki ettiği sonucu ortaya çıkmaktadır.

ERGOTERAPİ BAKIŞ AÇISIYLA DİYABETTE YAŞAM TARZI DÜZENLEME MÜDAHALELERİ

Ergoterapide yaşam tarzı düzenleme müdahaleleri (1998)ilk olarak geriatrik bireylerde “Well Elderly”- İyi Yaşlılar”, şimdiki adı ile “Lifestyle Redesign”-“Yaşam Tarzının Yeniden Düzenlenmesi” şeklindeuygulanmıştır.Yaşam tarzının yeniden düzenlenmesi, günlük yaşamda sağlığı geliştirmek için gerekli alışkanlık ve rutinleri edinme süreci olarak ifade edilmektedir.

Ergoterapide, bu programdan yola çıkarak obezite, hipertansiyon, kronik ağrı, kronik yorgunluk, fibromiyalji, parkinsonizm, multiple skleroz, kognitif problemler, diyabet ve artrit gibi çeşitli kronik hastalıklarda yaşam tarzı değişikliği programları uygulamaktadır.

Amerikan Ergoterapi Derneği ergoterapinin, mevcut alışkanlık ve rutinlerinin değişimine destek olarak, bireylerin ADED’in önerdiği 7 sağlık davranışıyla uyumlu, somut, ölçülebilir ve başarılabilir öz yönetim programı geliştirmesine yardım edebileceğini belirtmektedir.

Diyabetli bireylerde terapatik yaşam tarzı değişikliği için en büyük problem uzun dönemde sağlıklı davranışlara katılım ya da uyum gösterme oranının düşük olmasıdır.

Ergoterapistler bireylere süreci yönetmede yardımcı olarak, bireyin diyabet öz yönetimine katılım ve sürdürmede destek olabilmektedir. Örneğin diyet değişikliği uygulandığında, etiket okuma, sağlıklı gıda alışverişi, beslenme planının oluşturulması ve güvenli pişirme yöntemleri konusunda bireyi teşvik edilebilmektedir.

Fiziksel aktiviteyi artırmak için günlük rutinler yoluyla bireyle beraber düzenlemeler yapmasına yardımcı olabilmektedir.

Bireyin beslenme alışkanlıkları ve duygu durumu arasındaki ilişkiyi tanımlaması ve bununla baş etme stratejileri geliştirmesine destek olabilmektedir.

Düzenli ilaç alımı veya kan glikoz takibi için gerekli organizasyonun yapılması, kişi insülin kullanıyorsa, bunun hazırlanması ve ölçümü için cihazların kullanılmasında bireye yardımcı olabilmektedir.

Komplikasyon gelişmesi durumunda ise fonksiyon kaybına yönelik uyumlandırmanın gerçekleştirilmesiyle, bireyin diyabet yönetimi ve günlük yaşama katılımını destekleyebilmektedir.

Amerikan Ergoterapi Derneği’nin “Yaşam Tarzı Düzenleme Serisi Eğitimi” içerisinde yer alan müdahalelerden biri de “Kilo Yönetimi & Diyabet Önleme ve Yönetme” programıdır. Bu program içerisinde ADED’in önerdiği 7 kendine bakım davranışını kazanması beklenen birey ergoterapi bakış açısıyla bütüncül olarak ele alınmaktadır. Programda değerlendirmede bireyler için anlamlı aktiviteler ve geçmiş tecrübelerin ortaya konması açısından, medikal hikaye, günlük rutinler ve alışkanlıklar, aktivite profili ve performans önceliklerinin iyi analiz edilmesini üzerinde durulduğu görülmektedir.

Dinamik sistem teorisinin de benimsendiği yaklaşımda bireyin birbirini olumlu ya da olumsuz tetikleyen davranışlarını fark etmesi sağlanmaktadır. Program içerisinde değerlendirme ve hedef belirleme, yemek planlama ve hazırlama, yaşam dengesinin sağlanması, problem çözme, stres yönetimi, zaman yönetimi, yeme rutini, fiziksel aktivite, etiket okuma, uyku hijyeni ve relaksasyon, ilaç yönetimi, duygusal beslenme, sosyal beslenme, sürdürülebilirlik gibi temel başlıklar ele alınmaktadır.

Diyabet yönetimi, diyabetli birey ve multidisipliner bir ekip ile desteklenmesi gereken zorlu ve karmaşık bir süreçtir. Ergoterapi, bireyin diyabet yönetimi için gerekli bilgi ve becerileri kazanması ve terapatik yaşam tarzı alışkanlıklarını kendi yolunu bularak hayata entegre etmesi sürecinde kişi merkezli ve bütüncül bakış açısıyla eşsiz bir destek sunmaktadır.

   KAYNAKÇA

AĞCE, Z. B., & EKİCİ, G. (2019). Diyabet ve Ergoterapi. Türkiye Klinikleri Fizyoterapi ve Rehabilitasyon-Özel Konular, 5(2), 58-64.

                                                                                                                       

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz