Çocuklarda El Tercihi

Erg. Büşra Ulu

El tercihi olarak bilinen ve halk arasında genelde “sağlaklık ve solaklık” olarak kullanılan bu kavramın ne yazık ki evrensel ve net bir tanımı bulunmamaktadır. Ancak sıklıkla başvurulan tanımı üzerinden gidecek olursak, bir insanın günlük yaşantısı içerisinde öncelikli olarak tercih ettiği el ve ayak kullanımıdır. Yani bir şeye uzanmak için genellikle sağ elinizi kullanıyorsanız “sağlak”, sol elinizi kullanıyorsanız “solak” olarak bilinirsiniz. Yazı yazmak, resim yapmak, çatal ve bıçak kullanmak gibi çeşitli el işlerini yapmak için baskın olan tarafımızı kullanırız.

Peki bu baskınlık nasıl oluşur?

İnsan vücudu üzerindeki herhangi bir anatomik yapı ya da işlevsel bir durumun vücudun sağ ya da sol yarımında daha fazla olmasına lateralizasyon denir. Kalbin solda, karaciğerin sağda olması anatomik bir lateralizasyon örneğidir. Serebral lateralizasyon ise beynin iki hemisferi arasındaki anatomik veya fonksiyonel farklılıklar anlamına gelmektedir. Hemisferlerden birinin diğerine göre daha ağır olması anatomik bir serebral lateralizasyon olmakla birlikte, el tercihi fonksiyonel bir serebral lateralizasyon olarak kabul edilmektedir. İnsanlarda verbal fonksiyonlar için sol hemisfer, non-verbal ve spatial fonksiyonlar için ise sağ hemisfer dominanttır. Sol hemisfer konuşma, edebiyat, hitabet gibi yetenekler, sağ hemisfer ise resim, mimari, geometri gibi görsel yetenekler için özelleşmiştir. İnsanların büyük çoğunluğunda motor denetim alanları, duyusal konuşma merkezi (Wernicke alanı) ve motor konuşma merkezi (Broca alanı) genellikle bir serebral hemisferde diğer hemisfere göre daha iyi gelişmiştir. Daha iyi gelişmiş olan bu hemisfere baskın hemisfer denir. İnsanların yaklaşık % 95’inde sol hemisfer sağ hemisfere göre daha baskındır. Bu baskınlığın ne zaman oluştuğuna baktığımızda ise çocuk yaklaşık 6 aylıkken nesnelere ulaşmaya başlar ve bir elini kullandığını görürsünüz ancak bu gelecek aylarda değişebilir. Yaklaşık 10. veya 11. ayda kitap sayfalarını çevirirken ve tekerlekleri olan oyuncaklarla oynarken daha hassas hareketler sergilemeye başlayacaktır. 14. ayda, çocuğunuzun bir kumbaraya para koymak gibi ince işleri yapabileceğini fark edeceksiniz. Net olarak 2-4 yaş aralığında ortaya çıkması, 5-6 yaşlarında belirlenmiş olması beklenir. Eğer çocuk anaokuluna başlamış ve hala baskın tarafı belli değilse beyin lateralizasyonunun yeterince gelişmediğinin göstergesi olabilmektedir.

2-5 yaş aralığındaki çocuklarda el tercihinin gelişmesi için neler yapabiliriz?Çocuğunuza bir elini tercih etmesi için zorlamamalısınız.Orta hattı çaprazlamasına yönelik oyunlar kurgulamanız faydalı olacaktır. Bir elle bir kutunun stabil kalmasını sağlarken diğer elle kutunun içine boncuk doldurma gibi aktiviteler yapılabilir.İpe boncuk takma, kapak açıp kapatma, nesneleri bir yerden bir yere taşıma gibi iki eli kullanabileceği aktiviteler sayesinde bir elini daha aktif ve baskın halde kullanmaya yönelecektir.Evde çeşitli günlük yaşam aktivitelerinde kendi başına yapabileceği diş fırçalama, kıyafet katlama, masa toplamaya yardım etme gibi aktivitelerde aktif olmasına izin verin.Top yakalama, oyun hamurunu yuvarlama gibi aktivitelerde fayda sağlayacaktır.2-4 yaş karalama döneminde yeterli keşifleri yapmasına olanak sağlayın.Çocuğunuz anaokuluna başlamış ve hala dominant elinin tercihi tamamlanmadıysa bir ergoterapistten ayrıntılı bir değerlendirme almanız faydalı olacaktır.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz